Ата жолы блогтары - Ата жолы бабалар салған ізбенен

Бұл зерттеудің басталуына Сүлеймен пайғамбардың зиратына барғаным туралы көрген түсім түрткі болды. Түсімде оның қабірі қаланың ортасында, үйлердің арасында орналасқандай көрінді. Жол үстінде алдына жайма жайып отырған бір адам маған бірдеңе айтты, бірақ сөзін толық ести алмадым. Осы көрініс Сүлеймен пайғамбардың өмірі, тарихи дәуірі және әртүрлі халықтардың жадындағы бейнесі туралы тереңірек іздену қажет деген ойға жетеледі. Бұл түс зерттеудің дерегі емес, зерттеуге бастау болған жеке себеп ретінде ғана қабылданды.

Сүлеймен пайғамбар

Сүлеймен пайғамбар — Құранда есімі аталып, өмірінен маңызды оқиғалар баяндалған пайғамбарлардың бірі. Исламдық дәстүрде ол Алланың елшісі, дана төреші және үлкен мемлекет басқарған әділ патша ретінде танылады. Оған адамдардан бөлек, құстардың тілін түсіну, желдің күшін пайдалану және жындардың белгілі бір қызметтерін басқару секілді ерекше мүмкіндіктер берілген. Алайда Құран Сүлейменді ең алдымен ғажайып билік иесі ретінде емес, өзіне берілген нығметтерді Алланың сынағы деп түсінген шүкіршіл құл ретінде көрсетеді (Нәмл, 27:15–19, 40; Сад, 38:30–40).

Сүлеймен пайғамбар туралы әңгімелер ислам әлемімен ғана шектелмейді. Оның есімі көне иврит тіліндегі діни кітаптарда, христиандық жазба дәстүрде, араб және парсы тілдеріндегі тәпсірлер мен қиссаларда, түркі халықтарының ауыз әдебиетінде және қазақтың діни-ғибраттық хикаяларында кездеседі. Осы ұзақ тарихи айналым барысында Құранда берілген пайғамбар бейнесіне әр дәуір мен әр халықтың дүниетанымына сәйкес жаңа оқиғалар, кейіпкерлер және моральдық түсіндірмелер қосылған.

Сондықтан Сүлеймен пайғамбар туралы сөз қозғағанда екі түрлі мәтіндік қабатты ажырата білу қажет. Біріншісі — Құран мен сенімді хадистерге негізделген діни мәліметтер. Екіншісі — тәпсірлердегі қосымша риуаяттар, пайғамбарлар қиссалары және халық арасында қалыптасқан аңыздар. Бұл жазбада Құран негізгі өлшем ретінде алынып, кейінгі жазба және фольклорлық материалдар сол Құрандық бейненің әртүрлі мәдени орталарда қалай қабылданғанын көрсету үшін пайдаланылады.

Өмір сүрген дәуірі және шыққан тегі

Сүлеймен пайғамбардың туған және қайтыс болған жылдары Құранда көрсетілмейді. Көне израилдік хронологияға негізделген дәстүрлі есеп бойынша, оның билік құрған кезеңі шамамен б.з.д. 970-931 жылдар аралығына жатқызылады. Бұл мерзім қазіргі тарих ғылымында шартты хронология ретінде қолданылады, өйткені Сүлеймен патшалығының көлемі, саяси құрылымы және кейбір оқиғалары жөнінде зерттеушілер арасында пікірталас бар.

Толық оқу…

XVIII ғасыр – қазақ халқының тарихындағы шешуші кезең. Бұл дәуірде ел тағдыры сыртқы шапқыншылықпен ғана емес, ішкі саяси бытыраңқылықпен де сынға түсті. Қазақ хандығы әлсіреп, үш жүздің дербестікке ұмтылысы ортақ билік тетіктерін әлсіретті. Осындай күрделі жағдайда сахнаға шыққан Абылай хан қазақ мемлекеттілігін сақтап қалуда айрықша рөл атқарды.

XVII ғасырдың соңында Тәуке хан тұсындағы салыстырмалы тұрақтылық оның қайтыс болуынан кейін бәсеңдей бастады. Ортақ құқықтық негіз сақталғанымен, нақты саяси ықпал жүздер деңгейінде шашырап кетті. Бір орталыққа бағынған тұрақты әскери жүйенің болмауы сыртқы қауіп алдында әлсіздік туғызды. Ал бұл кезеңде Жоңғар хандығы күшейіп, орталықтанған әскери мемлекетке айналған еді.

1723 жылғы жаппай шапқыншылық қазақ қоғамының ішкі әлсіздігін айқын көрсетті. «Ақтабан шұбырынды» аталған бұл апат демографиялық, экономикалық және саяси күйзеліс әкелді. Алайда дәл осы қасірет ел санасында бірігу қажеттігін күшейтті. Кейінгі Ордабасы жиыны мен жоңғарларға қарсы ұйымдасқан шайқастар осы тарихи сабақтың нәтижесі болды.

Абылай ханның дәуірі осы дағдарыстан кейінгі қайта серпіліс кезеңімен тұспа-тұс келді. Ол тек батыр қолбасшы емес, күрделі саяси жағдайда бағыт-бағдар таба білген тұлға ретінде ерекшеленді. Оның қызметі әскери күреспен ғана шектелмей, ішкі тұрақтылықты сақтау, сыртқы саясатта тепе-теңдік ұстану және қазақ жерінің тұтастығын қорғау міндеттерімен сабақтасты.

Бұл кезеңде толық орталықтанған мемлекет қалыптасты деу қиын. Дегенмен XVIII ғасырдың екінші жартысында қазақ даласында саяси ықпалдың бір орталыққа шоғырлануы байқалды. Абылайдың беделі руаралық алауыздықты тежеуге, ал сыртқы саясаттағы икемділігі қазақ жерін ірі империялардың тікелей тәуелділігіне түсірмеуге мүмкіндік берді.

Сондықтан Абылай дәуірі – күйреу қаупінен сақталып, мемлекеттілік негізі қайта нығайған тарихи белес. Бұл кезеңді түсіну үшін оның алдындағы дағдарыс жағдайын және сол дағдарыстан туындаған бірігу үдерісін назарға алу қажет.

Толық оқу…

Қазақстан Республикасы
Мәдениет және спорт министрлігі

Астана қ., Мәңгілік ел даңғылы, 8,
Министрліктер үйі, 15-кіреберіс

Көшірмесі: Tengrinews.kz редакциясына

«Ата-баба жолымен рухани жаңару»
Аумақтық қоғамдық бірлестігінен

БСН 200940038348
atazholy.kz@gmail.com
+7 707 974 0376 ( Айнұр )

Кенесары, Абылай хандар
және Қабанбай батыр қорымдары туралы.

Ұлтымыздың рухани бағдары, негізгі өмірлік позициялары мен дүниетанымының қалыптасуында халқымыздың философиялық көзқарасы мен ұлттық ой-санасының өркендеуінде рухани құндылықтар ілімінің өзіндік орны бар екені белгілі. Дәстүрлі танымдағы құндылықтар әлемі – адамның рухани әрекеті, рухани байлығы, оның адамгершілік санасының сипатын білдіреді. Қазіргі қазақ қоғамындағы әлеуметтік, экономикалық, саяси және мәдени өзгерістер мен жаңғырулардың үдерісі бұл мәселенің маңыздылығын арттыра түсуде.

Осы орайда, «Ата-баба жолымен рухани жаңару» аумақтық қоғамдық бірлестігі (бұдан әрі — Бірлестік) өз жарғысы шеңберінде ұлттық құндылықтарды зерделеу, зерттеулер жүргізіп, бүгінгі ұрпаққа насихаттаумен айналысып, белсенді жұмыстар атқаруда.

Айтар болсақ, 2019 жылы Абылай Хан және Қабанбай батыр зират орны тылсымның көмегімен анықталды. Абылай Хан қорымында жерленген 17 сарбаздың және Қабанбай батыр қорымында жерленген 32 сарбаздың деректері белгілі болды. Абылай Хан қорымы: Ақкөл ауданы, Радовка ауылының сыртында, 1,5-2 шақырым қашықтықта орналасқан, Қабанбай батыр қорымы: ШҚО, Үржар ауданы, таудың бөктері «Сары бел»- деген жерден табылып отыр. Екі қорымға да белсенді ел азаматтары атсалысып белгі қойылған.

Толық оқу…

Қазақстан Республикасы
Оқу-ағарту министрлігіне

Астана қ., Мәңгілік ел даңғылы, 8, Министрліктер үйі, 11-кіреберіс

«Ата-баба жолымен рухани жаңару»
Аумақтық қоғамдық бірлестігінен

«Ата-баба жолымен рухани жаңару» аумақтық қоғамдық бірлестігі (бұдан әрі — Бірлестік) өз жарғысы шеңберінде ұлттық құндылықтарды зерделеу, зерттеулер жүргізіп, бүгінгі ұрпаққа насихаттаумен айналысып, белсенді жұмыстар атқарып келеді.

Осы орайда, ұлтымыздың рухани бағдары, негізгі өмірлік позициялары мен дүниетанымының қалыптасуында халқымыздың философиялық көзқарасы мен ұлттық ой-санасының өркендеуінде рухани құндылықтар ілімінің өзіндік орны бар екені белгілі. Дәстүрлі танымдағы құндылықтар әлемі – адамның рухани әрекеті, рухани байлығы, оның адамгершілік санасының сипатын білдіреді. Қазіргі қазақ қоғамындағы әлеуметтік, экономикалық, саяси және мәдени өзгерістер мен жаңғырулардың үдерісі бұл мәселенің маңыздылығын арттыра түсуде.

Қазірге ақпараттық кеңістікті барлап отырсақ, мектеп оқушыларын дәстүрге сай немесе діни киімдермен киіндіру жайынды пікірталастар өрбіп жатады. Бірақ бұл мәселе қанша орынды деп санасақ та оның уақыты келмеген.

Толық оқу…

Рамазанда мұсылмандар отыз күн ауыз бекітіп, таңнан қара кешке дейін аш жүреді. Осыған орай ораза ұстауға үгіттеген және оның шарапаты мен сауабы туралы уағыз-насихат көбейеді. Бірақ осы жерде бір мәселе бар.

Смартфон ұстаған қазақ жұрты қазір әлем халқымен араласып, алуан түрлі дін мен мәдениетті таныған сайын, Исламның ауыр шарттарын басқаша пайымдайтын болды. Оразаға қатысты көзқарасы да өзгерген. Ғылымға сүңгіген жастар алдыңғы ағалары сияқты бұл құлшылыққа құлшынып тұрмайды. Көбі оны керексіз деп біледі. Оларды әбден түсінем. Себебі Виктор Франкл айтқан «МОРАЛДЫҚ ТАНЫМ» ескірді.

Нақты ғылымнан нәр алып, құбылыстың түпкі нәтижесін ұғынып, әр нәрсенің соңғы шешімін ғылыммен түйіп үйренген сауатты жастар «ораза ұстасаң күнәңді жойылады», «ораза ұстасаң пейішке кіресің. Хор қыздарын құшасың», «ауыз бекітпесең Раббымыз сені отқа қақтайды» деген сияқты жұпыны уағызды қабылдай алмайды. Мұндай уағыз олардың жүйкесін жұқартып, мазасын қашыруы мүмкін. Уағыз айтып жынына тие берсең, өзіңмен қосып дініңді де жеті қырдан асырып боқтап тастауы бек мүмкін. Сондықтан ораза туралы басқаша ой толғап көру керек.

Логотерапияға сүйеніп, сұрақты былай қоялық: Отыз күн аш жүрудің хикметі не? Ұлық Алла аштықты не үшін парыз етіп жүктеді? Аштық ұстап, күні бойы қалжырап жүрудің жеке басқа не қоғамға не пайдасы бар? Тәңірі тағаланың осы әмірін бұлжытпай орындасақ расымен де санада оң өзгеріс бола ма? Пайғамбар неліктен оразаның шарапаты туралы хадистерді көп айтқан?

Толық оқу…

Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің құрылымдық бөлімшесі болып табылатын Ішкі саясат және Стратегиялық жоспарлау бөлімдеріне

«Ата-баба жолымен рухани жаңару» Аумақтық қоғамдық бірлестігінен

Учитывая особенность казахского языка
данный текст не подлежит машинному переводу.

Так же, тем, кто не полностью владеет языком,
это будет сложно восприниматься.

Ұлтымыздың рухани бағдары, негізгі өмірлік позициялары мен дүниетанымының қалыптасуында халқымыздың философиялық көзқарасы мен ұлттық ой-санасының өркендеуінде рухани құндылықтар ілімінің өзіндік орны бар екені белгілі. Дәстүрлі танымдағы құндылықтар әлемі – адамның рухани әрекеті, рухани байлығы, оның адамгершілік санасының сипатын білдіреді. Қазіргі қазақ қоғамындағы әлеуметтік, экономикалық, саяси және мәдени өзгерістер мен жаңғырулардың үдерісі бұл мәселенің маңыздылығын арттыра түсуде.

Осы орайда, «Ата-баба жолымен рухани жаңару» аумақтық қоғамдық бірлестігі (бұдан әрі — Бірлестік) өз жарғысы шеңберінде ұлттық құндылықтарды зерделеу, зерттеулер жүргізіп, бүгінгі ұрпаққа насихаттаумен айналысып, белсенді жұмыстар атқарып келеді.

Толық оқу…

Бұл жолдың шет жағасын шамамен 2003 жылдарда естідім. Қызылордада ата-енеммен бірге тұратын кезім еді. Бір күні енем екеуміз менің төркініме қонаққа бардық. Сол жақта өзімнен үлкен апам Алматыда аруақтармен сөйлесетін адамдар шығыпты деп айтып отырды. Мен оған онша мән бермедім.

— Екі ортаға телефон орнатып қойған шығар, — дедім әзілдеп. Негізі қазақы ем, құмалақшы дегенге онша қызыға қоймайтын едім.

«Атаң құсап сөйлейсің ау, жынды»,-деп енем күлді. Атам қалжыңдап, күлдіріп сөйлейтін адам еді. Ата жолы туралы бар білгенім осы еді. Бірақ, бұның Ата жолы деп аталатынын, бабалардың салып өткен даңғыл да қасиетті жол екенін қайдан білейін.

2005 жылы жұмыс барысымен Астанаға көшіп келдік. Бастапқы кезде күйеуімнің нағашыларымен саяжайда үй жалдап тұрдық. Бір күні бірге тұратын абысыным былай деп әңгіме айтты. «Ағам бір жерге барған екен, сол жақтан Түркістанға барыпты. Арақ ішуге, темекі шегуге болмайды депті. Содан бәрін қойып жақсы болып кетті»,-деді.

— Жақсы болған екен,-дедім де онда да мән бермедім.

Толық оқу…

Ақ Ұл атадан ашылғанда адамның көптігі соншалық аулаға сыймады. Сыртта күтіп тұрған біз біреулердің жылап шығып жатқанын көріп қорықтық. Біреулер егер арқаңнан үш рет ұрса да үн шықпаса мөр бермейді екен деп жатты. Бір кезде менің де кезегім келді. Ине шаншар жер жоқ. Адамдар үш қатар отыр. Алдыңғы қатарда отырған молданың арқасынан үш рет алақанымен ұрса да бір түрлі дыбыспен ыңыранғандай болып отырды. Бірақ, сөйлемеді. Солай жағалап келе жатты.

Жүрегім аузымнан шыға жаздап отырғанмын, кенеттен арқамнан бір алақанымен ұрғанда, «бісімілла» дедім де тоқтап қалдым. Сосын тағы ұрды. «Ей ұрпақтың баласы!»,- дегенім сол екен, екінші аққу қыз: «қай ата?» дегенде «Сүйінбай ата» дедім. Маған бара бер деді.

Міне, маған шын, басқаға ертегі! Құдайда қазына көп! Бұл да қарапайым қазақ баласына берген Алла Тағаламның мұғжизасы екен.

Балия апа

1997 жылы ұстазымыз Қыдырəлі (Ақ Ұл) Тарыбаев ағамыздың бастауымен Ата жолы өз ісін бастады. Сөзімді ауыздан ауызға жеткен аңыз бойынша баяндайын.

Көкте Жаратқан Иеміз жер бетін, адамзатты жоймақшы болып қаһарланғанда, қазақтың əулиелері тылсымнан шырылдап тілеу тілейді. Әулиелер Алладан жалбарынып тағы да бір рет мүмкіндік беруін, тірілерді иманға келтіріп, ақ жолға салуға мұрсат беруін тілейді. Бес алып əулиелер бастап, қалғандары қоштап, періште анамыз Айша бибі əумин деп, Жаратқан иемізден тілектері қабыл болыпты деседі.

Бес алып əулие-аталар: Түктібай ата, Сүйінбай ата, Сарыбай би ата, Жамбыл ата, Қайназар аталар күллі қазақ арасынан Қыдырəлі ағамызды таңдапты. Түсіне еніп, Ақ жолды бастауды бұйырыпты. Ақ Ұл ағамыздың кеңпейілділігі, жомарттығы, аққөңіл, нағыз қазақ нәсіліне тән дархан мінезі барша қазақ баласынан биік тұрса керек. Аруақтың үндеу, бұйрықтарын өзі де бірде түсінсе, бірде түсінбей жүріп осы ауыр да қастерлі жолды абыраймен атқарып шықты.

Толық оқу…